Profesa: Dkt. Wayne Cook | Mkurugenzi: Dkt. Ted Rogers | Sehemu ya 4 kati ya 13Professor: Dr. Wayne Cook  |  Director: Dr. Ted Rogers  |  Unit 4 of 13

👑 Amri Kumi za Kujitoa Kikamilifu — Sehemu ya 4: Mpende Jirani👑 Radical Ten Commandments — Unit 4: Love Neighbor

“Na ya pili yafanana nayo, nayo ni hii, Mpende jirani yako kama nafsi yako.” — Mathayo 22:39 (SUV) | akinukuu Mambo ya Walawi 19:18“And the second is like it: ‘You shall love your neighbor as yourself.’” — Matthew 22:39 (NKJV)  |  citing Leviticus 19:18

Jisajili mara moja, kwa kozi zote

Maendeleo yako yanahifadhiwa kwenye kivinjari hiki unaposoma, na seminari inayatunza chini ya msimbo wako wa mwanafunzi, ili uweze kuendelea kwenye kifaa chochote. Weka msimbo huo kwa siri, kama nenosiri. Barua pepe si lazima. Iongeze ili tukurudishie msimbo wako wa mwanafunzi, tukutumie vikumbusho na tukupe cheti. Unaweza kujiandikisha na kuendelea kusoma bila barua pepe. Tunachohifadhi.

Programu ya Cheti inajibu maswali ya kuchagua jibu. Shahada ya Mshiriki inaongeza maswali ya kujaza pengo; M.Div. na Th.M. zinaongeza hayo na maswali ya majibu mafupi. Asilimia 90 ya kila sehemu inahitajika ili kufaulu.

I. Yafanana Nayo — Neno HomoiaI. Like the First — The Word Homoia

Amri kuu ya pili inakuja na kiambatisho cha kushangaza. Yesu hasemi “ya pili ni karibu muhimu kama ya kwanza,” wala “ya pili inafuata kwa karibu.” Anasema ya pili ni homoios—“yafanana nayo,” ya aina ileile, inayofanana kabisa katika madai yake juu ya maisha yako. Hakuna pengo kati ya kumpenda Mungu na kumpenda jirani yako. Ni jengo moja, na Yesu hamruhusu mtu yeyote kuishi katika chumba kimoja huku akifunga kwa mbao chumba kingine.The second great commandment arrives with an astonishing qualifier. Jesus does not say “the second is almost as important,” or “the second is a close runner-up.” He says the second is homoios—“like it,” of the same kind, structurally identical in its claim on your life. There is no daylight between loving God and loving your neighbor. They form a single architecture, and Jesus refuses to let anyone inhabit one room while boarding up the other.

Mwana-sheria aliyeanzisha mazungumzo haya alikuwa akijaribu kuweka ngazi ya umuhimu—kutafuta amri ipi, ikifuatwa, ingemwondolea wajibu wa amri nyingine zote. Jibu la Yesu lilivunja jaribio hilo kabisa. “Katika amri hizi mbili hutegemea torati yote na manabii” (Mathayo 22:40). Ondoa moja wapo, na jengo lote linaanguka.The lawyer who provoked this exchange was trying to establish a hierarchy—to find out which commandment, when followed, would exempt him from the rest. Jesus’ answer dismantled the attempt entirely. “On these two commandments hang all the Law and the Prophets” (Matt. 22:40). Remove either one and the whole structure collapses.

Mtume Yohana alifikia hitimisho ambalo wengi wetu tungependa kulikwepa: “Mtu akisema, Nampenda Mungu, naye anamchukia ndugu yake, ni mwongo; kwa maana asiyempenda ndugu yake ambaye amemwona, hawezi kumpenda Mungu ambaye hakumwona” (1 Yohana 4:20). Uthibitisho wa uhusiano wa wima uko katika uhusiano wa mlalo. Upendo kwa Mungu, ukiwa wa kweli, hutiririka kuelekea chini. Huwezi kudai kujitoa kwa Yule asiyeonekana huku ukiwa huna habari na yule anayeonekana aliyesimama mbele yako.The Apostle John drew the conclusion most of us would rather avoid: “If someone says, ‘I love God,’ and hates his brother, he is a liar; for he who does not love his brother whom he has seen, how can he love God whom he has not seen?” (1 John 4:20). The proof of the vertical is in the horizontal. Love for God, if it is real, flows downhill. You cannot claim devotion to the invisible One while being indifferent to the visible one standing in front of you.

Haya ndiyo maisha yenye umbo la msalaba. Mti wa wima—upendo kwa Mungu—na mti wa mlalo—upendo kwa jirani—si nguzo mbili zinazovutana pande tofauti. Zinakutana, na zinashikamana.This is the cross-shaped life. The vertical beam—love for God—and the horizontal beam—love for neighbor—are not two poles pulling in opposite directions. They meet, and they hold.


II. Jirani Yangu ni Nani? — Luka 10:25–29II. Who Is My Neighbor? — Luke 10:25–29

Mwana-sheria wa Mafarisayo hakuridhika. “Na jirani yangu ni nani?” aliuliza (Luka 10:29). Luka anatuambia alikuwa “akitaka kujidai haki”—dikaiōsai heauton. Alitaka Yesu achore mstari mfupi kiasi cha kuwajumuisha marafiki zake na mrefu kiasi cha kuwatenga wale wanaomsumbua.The Pharisee’s lawyer was not satisfied. “And who is my neighbor?” he asked (Luke 10:29). Luke tells us he was “wanting to justify himself”—dikaiōsai heauton. He wanted Jesus to draw a line short enough to include his friends and long enough to exclude his inconveniences.

Yesu hakuchora mstari. Alisimulia hadithi.Jesus did not draw the line. He told a story.

Barabara kutoka Yerusalemu hadi Yeriko ilishuka maili kumi na saba (takriban kilomita 27) na futi elfu tatu (takriban mita 900) kupitia jangwa la mawe ya chokaa lililojulikana kwa uvamizi wa wanyang’anyi. Mtu mmoja—asiyetajwa jina, asiyewekwa katika kundi lolote—aliangukia kati ya wanyang’anyi. Walimvua nguo, wakampiga, wakamwacha karibu kufa.The road from Jerusalem to Jericho dropped seventeen miles and three thousand feet through limestone desert notorious for ambush. A man—unnamed, uncategorized—fell among thieves. He was stripped, beaten, and left half dead.

Kuhani alishuka njia ile. Akapita kando. Mlawi akaja. Akatazama, akapita kando. Sababu hazitajwi. Huenda zilionekana nzuri wakati ule—hofu ya kunajisika kiibada, hofu ya mtego, ratiba ya kufuata, mahubiri ya kutoa. Andiko halitupi nia zao bali mwelekeo wao: walivuka upande wa pili.A priest came down the road. He passed by. A Levite came. He looked and passed by. The reasons are not given. They may have seemed good at the time—ritual purity concerns, fear of a trap, a schedule to keep, a sermon to deliver. What the text gives us is not their motivation but their trajectory: they crossed to the other side.

Kisha akaja Msamaria. Wayahudi na Wasamaria walikuwa wamedharauliana kwa karne nyingi. Mtu huyu alikuwa na kila ruhusa ya kitamaduni ya kupita. Alisimama.Then came a Samaritan. Jews and Samaritans had a centuries-old mutual contempt. This man had every cultural permission to pass. He stopped.

Ustadi wa Yesu uko katika swali analouliza mwishoni. Analibadilisha swali la mwana-sheria. Mwana-sheria aliuliza: “Jirani yangu ni nani?”—yaani, ni nani anastahili kupokea upendo wangu? Yesu anauliza: “Katika hao watatu, ni yupi aliyekuwa jirani yake yule aliyeangukia kati ya wanyang’anyi?”—yaani, ni nani alionyesha upendo wa kijirani? Swali linahama kutoka kundi kwenda mwenendo. Humpati jirani yako kwa kuchora duara. Unakuwa jirani kwa kusimama.Jesus’ genius is in the question he asks at the end. He changes the lawyer’s question. The lawyer asked: “Who is my neighbor?”—meaning, who qualifies to receive my love? Jesus asks: “Which of the three was a neighbor to the man who fell among the thieves?”—meaning, who showed neighbor-love? The question shifts from category to conduct. You do not find your neighbor by drawing a circle. You become a neighbor by stopping.


III. Gharama ya Msamaria — Luka 10:30–35III. The Samaritan’s Cost — Luke 10:30–35

Simulizi la Luka ni la ajabu kwa jinsi linavyohesabu gharama. Hasemi kwamba Msamaria “alisaidia” kwa namna isiyo wazi au ya jumla. Anaorodhesha kila kitu.Luke’s account is remarkable for its accounting. He does not say the Samaritan “helped” in some vague, general way. He itemizes.

Msamaria alimkaribia mtu yule aliyejeruhiwa, akamfunga jeraha zake, akizitia mafuta na divai (mst. 34)—vifaa vyake mwenyewe vya matibabu, huenda alivibeba kwa ajili ya safari yake. Akampandisha juu ya mnyama wake mwenyewe—maana yake Msamaria alitembea kwa miguu huku mtu aliyejeruhiwa akipanda. Akamleta hata nyumba ya wageni. Akamtunza usiku kucha. Asubuhi alimlipa mwenye nyumba ya wageni dinari mbili—mshahara wa siku mbili—pamoja na ahadi iliyoenda mbali zaidi: “Umtunze huyu, na cho chote utakachotumia zaidi, mimi nitakaporudi nitakulipa” (mst. 35). Aliandika hundi isiyo na kiasi.The Samaritan came to the wounded man and bound up his wounds, pouring in oil and wine (v. 34)—his own medical supplies, probably packed for his own journey. He set him on his own animal—which means the Samaritan walked while the injured man rode. He brought him to an inn. He took care of him through the night. In the morning he paid the innkeeper two denarii—two days’ wages—with a commitment that went further still: “Take care of him; and whatever more you spend, when I come back, I will repay you” (v. 35). He wrote a blank check.

Hesabu gharama: mafuta yake, divai yake, raha ya mnyama wake, miguu yake mwenyewe kwenye barabara ya maili kumi na saba, muda wake, fedha zake, na ahadi ya kifedha isiyo na kikomo kwa mgeni ambaye huenda asingemwona tena. Huu ni upendo ulio mahususi, wenye gharama, na unaotajwa waziwazi.Count the costs: his oil, his wine, his animal’s comfort, his own feet on a seventeen-mile road, his time, his money, and an open-ended financial promise to a stranger he might never see again. This is love that is specific, costly, and named.

Hisia tupu si kimojawapo cha mambo hayo. Hisia tupu husema, “Mtu fulani anapaswa kufanya jambo kuhusu hilo.” Msamaria alifanya jambo. Alisogea kuelekea hitaji, alitaja gharama halisi, na alijitoa kufuatilia kwa vitendo halisi. Hivyo ndivyo upendo wa kijirani unavyoonekana unapoacha kuwa kanuni na kuanza kuwa mtu.Sentiment is none of those things. Sentiment says, “Someone should do something about that.” The Samaritan did something. He moved toward the need, named a real cost, and committed to a real follow-through. That is what neighbor-love looks like when it stops being a principle and starts being a person.


IV. Kibao cha Pili — Amri ya 5 hadi ya 10IV. The Second Tablet — Commandments 5–10

Yesu aliposema “Mpende jirani yako kama nafsi yako,” alikuwa akifupisha amri ya tano hadi ya kumi za Amri Kumi. Kila moja ya amri hizi sita ni uzio uliojengwa kumzunguka jirani yako.When Jesus said “Love your neighbor as yourself,” he was summarizing commandments five through ten of the Decalogue. Each of these six commandments is a fence built around your neighbor.

Waheshimu baba yako na mama yako (ya tano)—linda muundo wa familia unaomlea jirani yako.
Usiue (ya sita)—linda uhai wa jirani yako.
Usizini (ya saba)—linda ndoa ya jirani yako.
Usiibe (ya nane)—linda mali ya jirani yako.
Usimshuhudie jirani yako uongo (ya tisa)—linda sifa njema ya jirani yako.
Usitamani (ya kumi)—linda amani ya jirani yako.
Honor your father and your mother (the fifth)—protect the family structure that forms your neighbor.
You shall not murder (the sixth)—protect your neighbor’s life.
You shall not commit adultery (the seventh)—protect your neighbor’s marriage.
You shall not steal (the eighth)—protect your neighbor’s property.
You shall not bear false witness (the ninth)—protect your neighbor’s reputation.
You shall not covet (the tenth)—protect your neighbor’s peace.

Kila amri ya kukataza ni wajibu chanya uliojificha. “Usiue” maana yake “thamini uhai.” “Usiibe” maana yake “heshimu kilicho cha wengine.” “Usitamani” maana yake “mwache jirani yako apumzike.”Every negative command is a positive duty in disguise. “Do not murder” means “value life.” “Do not steal” means “honor what belongs to others.” “Do not covet” means “let your neighbor rest.”

Paulo alifikia hitimisho lilelile katika Warumi 13:9–10: “na ikiwa iko amri nyingine yo yote, inajumlishwa katika neno hili, ya kwamba, Mpende jirani yako kama nafsi yako. Pendo halimfanyii jirani neno baya; basi pendo ndilo utimilifu wa sheria.” Kibao cha pili hakijafutwa. Kimebanwa ndani ya amri moja iliyo ngumu zaidi kuishika, si rahisi zaidi. Ni rahisi zaidi kutoua kuliko kumpenda mtu anayestahili kuchukiwa.Paul drew the same conclusion in Romans 13:9–10: “And if there is any other commandment, it is summed up in this word: ‘You shall love your neighbor as yourself.’ Love does no harm to a neighbor; therefore love is the fulfillment of the law.” The second tablet is not abolished. It is compressed into a commandment that is harder to keep, not easier. It is easier not to murder than it is to love the man who deserves to be hated.


V. Sheria ya Kifalme — Yakobo 2:8–13V. The Royal Law — James 2:8–13

Yakobo 2:8 inaipa amri hii jina: “sheria ya kifalme”—nomos basilikon kwa Kigiriki—kwa maana halisi, sheria ya Mfalme. Si kanuni tu. Ni agizo la mtawala, linalomfunga kila raia wa ufalme.James 2:8 gives the commandment a title: “the royal law”—nomos basilikon in Greek—literally, the law of the King. It is not merely a rule. It is the sovereign’s edict, binding on every subject of the kingdom.

Yakobo analitumia jina hili hasa mahali ambapo upendo wa kijirani hushindwa mara nyingi zaidi: upendeleo. “Bali mkiwa na upendeleo, mwafanya dhambi, mkihukumiwa na sheria kuwa wakosaji” (mst. 9). Upendeleo—prosōpolēmpsia, kwa maana halisi “kupokea nyuso”—ni tabia ya kuwatendea watu tofauti kulingana na sura, utajiri, au cheo katika jamii.James deploys this title precisely at the point where neighbor-love fails most often: partiality. “But if you show partiality, you commit sin, and are convicted by the law as transgressors” (v. 9). Partiality—prosōpolēmpsia, literally “receiving of faces”—is the practice of treating people differently based on appearance, wealth, or social position.

Tajiri aliyevaa mavazi mazuri anapewa kiti kizuri. Maskini anaambiwa asimame au aketi chini sakafuni (mist. 2–4). Yakobo anasema: umeivunja sheria ya kifalme. Umechagua uso badala ya amri.The wealthy man in fine clothing gets the good seat. The poor man is told to stand or sit on the floor (vv. 2–4). James says: you just violated the royal law. You chose a face over a commandment.

Upendeleo ndio uvunjaji wa upendo wa kijirani ulio rahisi zaidi kupuuzwa kwa sababu hauonekani kama ukatili. Unaonekana kama kupendelea tu. Lakini kupendelea, kunapotegemea faida ya kijamii badala ya hitaji halisi, ni kinyume cha jinsi Msamaria Mwema alivyotenda. Hakuuliza kama mtu aliyekuwa shimoni alistahili kusimamiwa. Aliona hitaji, akaitikia.Partiality is the easiest violation of neighbor-love to miss because it does not feel like violence. It feels like preference. But preference, when it is based on social advantage rather than real need, is the opposite of how the Good Samaritan moved. He did not ask whether the man in the ditch was worth stopping for. He saw a need and responded.

Sheria ya kifalme haiwapangi watu kwa thamani yao. Inakutaka uone kila uso kama uso ambao Mfalme ameuona.The royal law does not rank people by their value. It requires you to see every face as one the King has noticed.


VI. Ng’ambo ya Barabara — MatumiziVI. Across the Street — Application

Jirani yako si kundi la kitheolojia. Jirani yako ni yeyote ambaye Mungu amemweka karibu na mkono wako wiki hii.Your neighbor is not a theological category. Your neighbor is whoever God has placed within reach of your hand this week.

Msamaria hakuwa katika safari ya kimisheni. Alikuwa akisafiri kwa shughuli za kawaida wakati shamba la misheni lilipotokea barabarani. Hakwenda kutafuta mtu wa kumpenda; upendo ulijitambulisha wenyewe alipozunguka kona akamwona mtu akivuja damu shimoni.The Samaritan was not on a mission trip. He was traveling on ordinary business when the mission field appeared in the road. He did not go searching for someone to love; love identified itself when he rounded a curve and saw a man bleeding in the ditch.

Hapa ndipo amri inapokuwa ya vitendo: jirani yako si hasa mtu unayemchagua. Jirani yako ni mtu unayekutana naye. Uchaguzi si nani wa kumpenda—hilo limeshaamuliwa. Uchaguzi ni kama utasimama.This is where the commandment gets practical: your neighbor is not primarily the person you choose. Your neighbor is the person you encounter. The choice is not who to love—that is already decided. The choice is whether to stop.

Msamaria alisimama. Kuhani na Mlawi walikuwa na ratiba zilizojaa na mahali muhimu pa kufika. Walifika walikokuwa wakienda. Msamaria alifika mahali alipohitajika—na alihitajika shimoni kando ya barabara hatari maili kumi na saba nje ya Yerusalemu.The Samaritan stopped. The priest and Levite had full schedules and important destinations. They arrived where they were going. The Samaritan arrived where he was needed—and he was needed in a ditch on a dangerous road seventeen miles outside Jerusalem.

Nenda ukamtafute jirani yako wiki hii. Hutalazimika kwenda mbali. Na utakapolikuta shimo—utakapozunguka kona na shamba la misheni likiwa limelala pale—swali pekee lenye maana ni kama utasimama.Go look for your neighbor this week. You will not have to go far. And when you find the ditch—when you come around the curve and the mission field is lying there—the only question that matters is whether you stop.

Sehemu inayofuata inauliza: Upendo wa namna hiyo unatoka wapi? Hautokani na juhudi peke yake. Unatokana na utakatifu. — Sehemu ya 5: Iweni WatakatifuThe next unit asks: Where does that kind of love come from? It does not come from effort alone. It comes from holiness. — Unit 5: Be Holy

Mtihani wa Mwisho wa Sehemu ya 4Unit 4 Final Exam

Njia ya Cheti: maswali 20 ya kuchagua jibu. Shahada ya Mshiriki: maswali ya kuchagua jibu na maswali 10 ya kujaza nafasi. Shahada ya Uzamili ya Huduma ya Kiungu (M.Div.) na Shahada ya Uzamili ya Teolojia (Th.M.): maswali ya kuchagua jibu, ya kujaza nafasi na maswali 10 ya majibu mafupi. Asilimia 90 ya kila sehemu inahitajika ili kufaulu. Usipofaulu, mtihani utasubiri muda mfupi kabla ya kujaribu tena.Certificate track: the 20 multiple-choice questions. Associate: multiple choice and the 10 fill-in-the-blank questions. M.Div. and Th.M.: multiple choice, fill-ins and the 10 short-answer questions. 90% of each part is required to pass. If you do not pass, the exam waits a short time before you can try again.

Kuchagua Jibu — Maswali 1–20Multiple Choice — Questions 1–20

📖 Masomo ya Kozi — ya Lazima na ya Heshima
Cheti na Shahada ya Mshiriki: heshima si lazima. Soma matatu yoyote kati ya masomo matano ili kupata heshima; hakuna mtihani tofauti wa masomo ya lazima unaohitajika.

M.Div. na Th.M.: masomo yote matano yaliyopangwa ni sehemu ya kozi. Mtihani wake tofauti ni wa lazima baada ya kuanzishwa; tazama ukurasa wake kwa kanuni ya sasa. Heshima inabaki kuwa ya hiari na haichukui nafasi ya mtihani.

Fungua Masomo ya Kozi →